लिपुलेक नाकाबाट भारत–चीनको सीमा व्यापार पुनः सुरु, नेपालको अनुमति बिना नै भयो व्यापारीहरूको आवातजावत

काठमाडौं । नेपालले आफ्नो सार्वभौम भूभाग दाबी गर्दै आएको सामरिक महत्त्वको लिपुलेक नाकाबाट भारत र चीनले नेपालको औपचारिक अनुमतिबिना नै पुनः सीमा व्यापार (Border Trade) सुरु गरेका छन्। लामो समयदेखि स्थगनमा रहेको उक्त नाकाबाट हालै १६ जना दर्तावाला भारतीय व्यापारी र ४ जना उनीहरूका सहयोगी गरी कुल २० जनाको टोली लिपुलेक पास हुँदै चीनको तिब्बतस्थित ताक्लाकोट (पुराङ) पुगेको पुष्टि भएको छ।

भारतीय अधिकारीहरूका अनुसार उत्तराखण्डको धारचुला र गुन्जी क्षेत्रबाट आवश्यक अध्यागमन औपचारिकता पूरा गरी चिनियाँ पक्षको स्वीकृतिमा उनीहरू व्यापारका लागि तिब्बत प्रवेश गरेका हुन्। भारत र चीनबीच सन् १९९२ देखि लिपुलेक नाका हुँदै मौसमी सीमा व्यापार हुँदै आएको थियो। पछि कोभिड-१९ महामारी र सीमा क्षेत्रमा उत्पन्न सैन्य तनावका कारण यो व्यापार रोकिएको थियो। हाल दुई देशबीचको सम्बन्धमा आएको क्रमिक सुधारसँगै यो नाका पुनः सञ्चालनमा ल्याइएको हो।

तर, यो गतिविधिले नेपालको कूटनीतिक वृत्तमा गम्भीर चासो र प्रश्न उब्जाएको छ। लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्र नेपालको नक्सामा समावेश भएको र यसमा नेपालको सार्वभौमिकता रहेको भन्दै नेपाल सरकारले यसअघि पनि दुवै छिमेकी मुलुकलाई नेपालको सहमतिबिना उक्त क्षेत्र प्रयोग नगर्न आग्रह गर्दै आएको थियो। विशेष गरी सन् २०१५ मा भारत र चीनबीच लिपुलेक नाकालाई व्यापारिक मार्गका रूपमा प्रयोग गर्ने समझदारी हुँदा नेपालले कूटनीतिक नोटमार्फत दुवै देशसमक्ष औपचारिक विरोध जनाएको थियो।

नेपालको लगातारको कूटनीतिक असन्तुष्टि र अडानलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्दै दुवै देशले नेपाली भूभाग भएर व्यापारिक गतिविधि पुनः अघि बढाएका छन्। नेपालको भूभाग हुँदै विदेशी नागरिक र व्यापारीहरू सहजै आउजाउ गर्दा पनि नेपाली प्रशासनको प्रत्यक्ष उपस्थिति नरहनु र दुवै छिमेकीले नेपाललाई पूर्ण रूपमा उपेक्षा गर्नुले नेपालको कूटनीतिक पहल र सार्वभौमिकतामाथि पुनः गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। यस संवेदनशील विषयमा नेपाल सरकार र परराष्ट्र मन्त्रालयले आगामी दिनमा कस्तो आधिकारिक कूटनीतिक कदम चाल्छ भन्नेबारे सर्वत्र चासोका साथ हेरिएको छ।