सुदूरपश्चिमका वनमा डढेलोको खतरा बढ्दो, १५ प्रतिशत क्षेत्र प्रभावित

सुदूरपश्चिम प्रदेशका वन क्षेत्रमा पछिल्लो समय डढेलोको समस्या गम्भीर बन्दै गएको छ। कञ्चनपुरसहितका विभिन्न जिल्लामा फैलिएको आगलागीले हालसम्म करिब १५ प्रतिशत वन क्षेत्र प्रभावित भइसकेको छ। प्रदेश वन निर्देशनालयका निर्देशक हेमराज बिष्टका अनुसार चुरे क्षेत्रका वनहरूमा डढेलोको प्रभाव सबैभन्दा बढी देखिएको छ, जसले वातावरणीय सन्तुलनसँगै स्थानीय समुदायको जीवनयापनमा पनि असर पुर्‍याएको छ।

मैदानी क्षेत्रको तुलनामा चुरे क्षेत्रको भौगोलिक अवस्था निकै जटिल भएकाले त्यहाँ डढेलो नियन्त्रण गर्नु चुनौतीपूर्ण बनेको छ। सडक पहुँचको अभाव, दुर्गम भू–भाग र आवश्यक उपकरणको कमीका कारण सुरक्षाकर्मीहरूलाई पैदलै जोखिम मोलेर आगो निभाउन जानुपर्ने अवस्था छ। यसले गर्दा साना आगलागी घटनाहरू पनि छिट्टै नियन्त्रणबाहिर जान सक्ने जोखिम बढेको छ।

डढेलो फैलिनुमा मानवीय गतिविधि प्रमुख कारणका रूपमा देखिएको छ। गोठालाहरूले घाँस पलाउने उद्देश्यले आगो लगाउने, च्याउ संकलनका क्रममा आगो बाल्ने, खेतबारीमा अवशेष जलाउने जस्ता कार्यहरूले आगो वनसम्म फैलिने गरेको छ।

यसबाहेक जलवायु परिवर्तनको प्रभाव पनि उल्लेखनीय देखिएको छ। विशेषगरी El Niño को असरले तापक्रम वृद्धि र सुख्खापन बढाउँदा वन क्षेत्र अझ संवेदनशील बनेको छ। यस्तो अवस्थामा सानो बेवास्ताले पनि ठूलो डढेलो निम्त्याउन सक्छ।

डढेलोका कारण वन्यजन्तुको बासस्थान नष्ट हुने, जडीबुटी तथा काठजस्ता वन स्रोतहरूमा क्षति पुग्ने र वनमा निर्भर समुदायको आम्दानी घट्ने समस्या बढ्दै गएको छ।

यसबीच शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा भने अवस्था केही नियन्त्रणमै रहेको छ। निकुञ्ज प्रशासनले पूर्वतयारी र व्यवस्थापनमा ध्यान दिएकाले अन्य क्षेत्रको तुलनामा डढेलो कम देखिएको हो।

तर सामुदायिक वन क्षेत्रमा भने अवस्था अझै चिन्ताजनक छ। महेशदत्त जोशीका अनुसार दिगो वन व्यवस्थापनसम्बन्धी माग राख्दै भइरहेको आन्दोलनका कारण संरक्षणका कामहरूमा ध्यान केन्द्रित हुन नसकेकोले डढेलोको जोखिम थप बढिरहेको छ।