वासिङ्टन डिसी । अन्ततः, संयमताको जित भयो – कम्तीमा तत्कालका लागि।
वासिङ्टनको समय अनुसार १८:३२ बजे, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा अमेरिका र इरान ‘निर्णायक’ शान्ति सम्झौताको ‘निकै नजिक’ पुगेको र वार्तालाई अघि बढाउन आफू दुई हप्ते युद्धविरामका लागि सहमत भएको पोस्ट गरे।
यो ठ्याक्कै अन्तिम घडी त थिएन, तर ट्रम्पले सम्झौतामा पुग्न दिएको २०:०० ईडीटीको समयसीमा नजिकिँदै गर्दा र सम्झौता नभए इरानको ऊर्जा र यातायात पूर्वाधारमाथि अमेरिकाले व्यापक आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएको अवस्थामा, यो लगभग अन्तिम समय नजिक नै थियो।
यी सबै कुरा इरानले पनि शत्रुतापूर्ण गतिविधि रोक्ने र स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई व्यापारिक पानीजहाजको आवतजावतका लागि पूर्ण रूपमा खुला गर्ने सर्तमा निर्भर छ। इरान सरकारले यसो गर्ने बताए पनि उक्त जलमार्गमा अझै पनि आफ्नो ‘प्रभुत्व’ रहेको दाबी गर्न भने छाडेको छैन।
यस सम्झौताले ट्रम्पलाई एक अत्यन्तै कठिन मोडबाट बाहिर निस्कन मद्दत गर्यो – कि त ‘आज राति एउटा सम्पूर्ण सभ्यता नष्ट हुनेछ’ भन्ने आफ्नो धम्कीलाई कार्यान्वयन गर्दै युद्ध चर्काउने, कि पछि हटेर आफ्नो विश्वसनीयता गुमाउने। यद्यपि, अमेरिकी राष्ट्रपतिले सम्भवतः तत्कालको लागि मात्र यो राहत पाएका हुन्।
मंगलबार बिहानसम्म पनि यस्तो प्रगतिको कुनै छाँटकाँट थिएन, जब ट्रम्पले इरानी सभ्यताको अन्त्य गर्ने धम्की दिँदै यसलाई कहिल्यै फर्काउन नसकिने चेतावनी दिएका थिए।
अमेरिका र इरान अब स्थायी समाधान खोज्नका लागि आगामी दुई हप्तासम्म वार्तामा बस्नेछन्, जसले केही समय उपलब्ध गराउनेछ। यो यात्रा पक्कै पनि उतारचढावपूर्ण हुनेछ, तर बजार बन्द भएपछिको कारोबारमा, धेरै दिनपछि पहिलो पटक कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा तल झरेको छ भने अमेरिकी सेयर बजारको फ्युचर्स उकालो लागेको छ। अब सबैभन्दा खराब समय टर्यो भन्ने आशाको सञ्चार भएको देखिन्छ।
मंगलबार बिहानसम्म पनि यस्तो प्रगतिको कुनै छाँटकाँट थिएन, जब ट्रम्पले इरानी सभ्यताको अन्त्य गर्ने धम्की दिँदै यसलाई कहिल्यै फर्काउन नसकिने चेतावनी दिएका थिए।
अमेरिकी राष्ट्रपतिको यस्तो चकित पार्ने धम्कीले नै इरानलाई पहिले अस्वीकार गरेको युद्धविराममा सहमत हुन दबाब दियो वा दिएन भन्ने निश्चित छैन। तर स्पष्ट कुरा के हो भने, ट्रम्पको यो आश्चर्यजनक र उत्तेजक घोषणा, ट्रुथ सोसलमा यस्तै अश्लिलता मिसिएको माग राखेको दुई दिनपछि आएको, कुनै पनि आधुनिक अमेरिकी राष्ट्रपतिले दिएको वा संकेत गरेको भन्दा विल्कुलै फरक र डरलाग्दो छ।
यदि यो दुई हप्ते युद्धविराम स्थायी शान्तिमा परिणत भयो भने पनि, इरान युद्ध र ट्रम्पका पछिल्ला भनाइहरूले बाँकी विश्वले अमेरिकालाई हेर्ने दृष्टिकोणमा आधारभूत परिवर्तन ल्याइदिएको हुन सक्छ।
एक समय आफूलाई विश्वभर स्थिरताको संवाहक मान्ने राष्ट्रले अहिले अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको जग नै हल्लाइरहेको छ। आन्तरिक राजनीतिमा स्थापित मान्यता र परम्परालाई तोड्न रमाउने जस्ता देखिने राष्ट्रपति, अहिले विश्वमञ्चमा पनि त्यही गरिरहेका छन्।
ट्रम्पकै पार्टीका धेरै नेताहरूले आफ्नो राष्ट्रपतिको साथ दिए पनि, उनले प्रायः प्राप्त गर्ने लगभग सर्वसम्मत समर्थन भने यसपटक देखिएन।
डेमोक्र्याटहरूले मंगलबार नै ट्रम्पको भनाइको कडा निन्दा गरे, कतिपयले त उनलाई पदबाट हटाउनुपर्नेसम्मको माग राखे। ‘यो स्पष्ट छ कि राष्ट्रपतिको स्तर खस्किँदै गएको छ र उनी नेतृत्व गर्न योग्य छैनन्,’ सांसद जोआक्विन क्यास्ट्रोले एक्समा लेखे।
अमेरिकी सिनेटका शीर्ष डेमोक्र्याट नेता चक सुमरले इरान युद्ध अन्त्य गर्ने मतदानमा सामेल नहुने कुनै पनि रिपब्लिकनले ‘यो जेसुकै भए पनि यसको सम्पूर्ण परिणामको भागिदार हुनुपर्नेछ’ भने।
ट्रम्पकै पार्टीका धेरै नेताहरूले आफ्नो राष्ट्रपतिको साथ दिए पनि, उनले प्रायः प्राप्त गर्ने लगभग सर्वसम्मत समर्थन भने यसपटक देखिएन। जर्जियाका रिपब्लिकन सांसद तथा हाउस आर्म्ड सर्भिसेस कमिटीका वरिष्ठ सदस्य अस्टिन स्कटले एउटा सभ्यता नै खत्तम पार्ने ट्रम्पको धम्कीको कडा आलोचना गरे। उनले बीबीसीसँग भने, ‘राष्ट्रपतिको भनाइ प्रत्युत्पादक छ, र म त्यसमा सहमत छैन।’
सामान्यतया ट्रम्पका समर्थक मानिने विस्कन्सिनका सिनेटर रन जोन्सनले ट्रम्पले आफ्नो बमबारी अभियानलाई निरन्तरता दिएमा त्यो ठुलो गल्ती हुने बताए। टेक्सासका सांसद नथानिएल मोरनले सामाजिक सञ्जालमा उनी सिङ्गै सभ्यता नष्ट गर्ने कुराको समर्थन गर्दैनन् भनेर लेखेका छन्।
‘हाम्रो पहिचान यस्तो होइन,’ उनले लेखे, ‘र यो लामो समयदेखि अमेरिकालाई मार्गदर्शन गरिरहेका सिद्धान्तहरूसँग मेल खाँदैन।’
अलास्काकी सिनेटर लिसा मुर्कोव्स्की, जसले धेरै पटक राष्ट्रपतिको भन्दा फरक मत राख्दै आएकी छिन्, उनी उत्तिकै स्पष्ट थिइन्। उनले लेखिन्, ‘राष्ट्रपतिको धम्कीलाई इरानसँगको वार्तामा प्रभाव जमाउने प्रयासको रूपमा मात्र लिएर बेवास्ता गर्न सकिँदैन।’
यद्यपि, ह्वाइट हाउसले भने यो दबाबले काम गरेको दाबी गर्न सक्ने सम्भावना छ।
यदि इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई पूर्ण रूपमा खुला गर्छ भने पनि (कर वा अन्य भुक्तानीको सर्त नराखी), यस प्रमुख भूराजनीतिक नाकालाई नियन्त्रण गर्ने उसको क्षमता अहिले पहिले भन्दा झनै स्पष्ट भएको छ।
युद्धविरामको घोषणा गर्दै ट्रुथ सोसलमा गरेको पोस्टमा, ट्रम्पले अमेरिकाले आफ्ना सबै सैन्य उद्देश्यहरू ‘पूरा गरेको र अपेक्षाभन्दा बढी सफलता पाएको’ बताए।
इरानको सैन्य क्षमतामा निकै ठुलो ह्रास आएको छ। यद्यपि यसको इस्लामिक कट्टरपन्थी सत्ता अझै पनि शक्तिमा छ, तर बमबारीमा यसका धेरै शीर्ष नेताहरू मारिएका छन्।
तर अहिलेको अवस्थामा, अमेरिकाले घोषणा गरेका धेरै उद्देश्यहरू अझै पनि शंकास्पद छन्। इरानको प्रशोधित युरेनियम (जुन यसको परमाणु हतियार कार्यक्रमको आधार हो) को अवस्था अज्ञात छ। यमनका हुथी विद्रोहीहरू जस्ता क्षेत्रीय सहयोगी समूहमाथि इरानको प्रभाव अझै कायमै छ।
र यदि इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई पूर्ण रूपमा खुला गर्छ भने पनि (कर वा अन्य भुक्तानीको सर्त नराखी), यस प्रमुख भूराजनीतिक नाकालाई नियन्त्रण गर्ने उसको क्षमता अहिले पहिले भन्दा झनै स्पष्ट भएको छ।
ट्रम्पको युद्धविराम सन्देशपछिको एक विज्ञप्तिमा, इरानी विदेशमन्त्री सैयद अराघचीले इरानले आफ्नो रक्षात्मक कारबाही रोक्ने र इरानी सशस्त्र सेनाको समन्वयमा होर्मुज हुँदै सुरक्षित यात्राको अनुमति दिने बताए। उनले अमेरिकाले इरानी १०-बुँदे योजनाको सामान्य ढाँचा स्वीकार गरेको पनि थपे।
उक्त योजनामा अमेरिकाले यस क्षेत्रबाट आफ्नो सैन्य बल फिर्ता गर्नुपर्ने, इरानमाथिको आर्थिक प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुपर्ने, युद्धको क्षतिको क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने र इरानलाई स्ट्रेट अफ होर्मुजमा नियन्त्रण कायम राख्न दिनुपर्ने सर्तहरू समावेश छन्। ट्रम्पले वास्तवमा यी मध्ये कुनै पनि सर्तहरू मान्ने कुराको कल्पना गर्न गाह्रो छ । यो एउटा यस्तो संकेत हो जसले आगामी दुई हप्ताको वार्ता निकै चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने देखाउँछ।
तत्कालको लागि भने, यो ट्रम्पका लागि आंशिक राजनीतिक जित हो। उनले नाटकीय धम्की दिए र अपेक्षित नतिजा हासिल गरे। तर यो युद्धविराम एउटा छोटो विश्राम मात्र हो, स्थायी समाधान होइन।
राष्ट्रपतिको भनाइ र कार्यहरूको, र समग्र युद्धको दीर्घकालीन मूल्यको पूर्ण मूल्याङ्कन हुन अझै बाँकी छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्