अमेरिका र इरानबीच किन भएन सम्झौता ?

एजेन्सी । इरान र अमेरिकाबीच म्याराथन वार्ताहरू चल्दै गर्दा इस्लामाबादमा सूर्य अस्ताएको र फेरि उदाएको देखियो ।

कुनै सम्झौता बिना वार्ता टुंगिनु यस संकटबाट निकास खोज्ने भर्खरै पलाएका आशाहरूका लागि एक गम्भीर धक्का हो ।

यी अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण बैठकहरू थिए । सन् १९७९ मा इस्लामिक गणतन्त्र इरानको स्थापना भएयता अमेरिकी र इरानी अधिकारीहरूबीच भएका यो सबैभन्दा उच्चस्तरको वार्ता हो । यी छलफलहरू कति जटिल थिए भन्ने कुरालाई कम आकलन गर्न मिल्दैन ।

कोठाभित्र भएका कुराकानी बाहेक प्राविधिक कागजातहरू आदानप्रदान गरिएको थियो र तिनलाई बारम्बार समीक्षा गरिएको थियो । तर, दुवै पक्षका धारणामा मात्र नभई कार्यशैली र स्वभावमा पनि ठूलो भिन्नता थियो ।

सम्बन्धित प्रतिनिधिमण्डलहरूले एकदमै फरक दृष्टिकोणका साथ यी वार्ताहरूमा भाग लिएका थिए । अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्स दुई हप्ताको युद्धविराम कार्यान्वयन पछि तुलनात्मक रूपमा छिटो समाधान खोजिरहेको देखिन्थे तर तेहरान सामान्यतया धेरै ढिलो चल्छ र दीर्घकालीन रूपमा वार्ता गर्छ ।

भ्यान्सले अमेरिकाले आफ्नो उत्तम र अन्तिम प्रस्ताव अघि सारेको बताएपछि अब निर्णय गर्ने पालो पूर्ण रूपमा इरानको पक्षमा देखिएको छ । र थप वार्ताहरू हुने हो भने इरानले कुनै न कुनै रूपमा आफ्नो अडान परिवर्तन गर्नुपर्नेछ ।

अमेरिकाको अत्यधिक कठोर मागका कारण वार्ता असफल भएको इरानको विश्वास छ र आणविक संवर्धन दुवै पक्षका लागि विवादको मुख्य विषय हो भन्ने कुरा स्पष्ट छ । तेहरानले वर्षौंदेखि आफूले आणविक हतियार नबनाउने र केवल आणविक उर्जा कार्यक्रम अगाडि बढाउन चाहेको दाबी गर्दै आएको छ ।

तर, हालका वर्षहरूमा युरेनियम संवर्धनको स्तर बढाउने उसका कार्यहरूले पश्चिममा ठूलो चिन्ता पैदा गरेको छ । गत वर्ष इजरायलसँग भएको १२ दिने द्वन्द्वको मुख्य कारण यही थियो । इरान अझै पनि संवर्धन कार्य छोड्न इच्छुक देखिएको छैन । ह्वाइट हाउस भने इरानले आणविक हतियार बनाउँदैन भन्ने ठोस प्रतिबद्धता चाहन्छ ।

वार्ता अघि बढ्दै जाँदा हामीले इरानी सञ्चारमाध्यम मार्फत जारी गरिएका विभिन्न विज्ञप्तिहरू देख्यौं जुन आन्तरिक जनतालाई लक्षित गरेको देखिन्थ्यो । त्यसमा तेहरानले आफ्नो लामो समयदेखिको शत्रुसँग किन कूटनीतिक वार्तामा प्रवेश गर्यो भन्ने कुराको व्याख्या गरिएको थियो । उसको विदेश मन्त्रालयले त कूटनीतिलाई इरानी भूमिको रक्षा गर्नेहरूको पवित्र जिहादको निरन्तरता भन्नसम्म भ्यायो ।

दुई हप्ताको युद्धविराम आफैंमा अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले एउटा सभ्यतालाई नै सिध्याइदिने र इरानका पावर प्लान्ट तथा प्रमुख पूर्वाधारहरू उडाइदिने कडा धम्कीको पृष्ठभूमिमा भएको थियो । के त्यो धम्की फेरि सक्रिय हुन्छ भन्ने कुरा अहिले मुख्य प्रश्न बनेको छ ।

अन्य दुईवटा आधारभूत प्रश्नहरू पनि अनुत्तरित छन् । अमेरिका वार्ताबाट पछि हटेपछि इरानले कस्तो प्रतिक्रिया दिनेछ ? र विश्व अर्थतन्त्र अझै कति समय अनिश्चिततामा फस्नेछ ?